نقش پتاسیم در گیاهان و در بررسی روابط بین خاک، گیاه و عناصر غذایی جزء مهمترین مسائل محسوب می­ شود. خاک به طور طبیعی حاوی بسیاری از مواد غذایی مانند نیتروژن، فسفر، پتاسیم، کلسیم و بسیاری دیگر از عناصر غذایی هستند. این عنصر که متعلق به گروه اول جدول تناوبی می باشد، درصد بزرگی از پوسته زمین ، مواد معدنی موجود در گیاه و در عین حال مواد غذایی خاک را تشکیل می­ دهد. بعضی گیاهان تا حدود 8 درصد وزن خشک برگ، این عنصر را از خاک جذب می ­کنند و این قابلیت جذب برای گیاه به طریق مختلف وابسته به ساختمان و تغییرات کانی­ های خاک است. در این مقاله به بررسی نقش پتاسیم در گیاهان و مهمترین فواید آن ، انواع کودهای پتاسه و روش مصرف آنها پرداخته شده است.

قدار ، اشکال و نقش پتاسیم در خاک

خاک های معدنی حاوی 3 -04/0 درصد K می­ باشند. میزان این عنصر خاک های کشاورزی در عمق ریشه گیاه عموماَ بین 10 تا 20 گرم درکیلوگرم است. حدود 90 تا 98 درصد در خاک به صورت معدنی در ساختارهای کریستالی موجود می باشد بنابراین به طور مستقیم در دسترس جذب گیاه نیست. میزان قابل دسترس K تحت تأثیر خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک، متفاوت می­باشد.

کانی گلوکونیت یکی از منابع که حاوی 8 – 4 درصد K2O به عنوان منبع پتاسیم جهت تولید کود پتاس در سراسر جهان استفاده می­شود.

این عنصر در خاک با توجه به قابل دسترس بودن برای گیاه اغلب به چهار گروه طبقه بندی می­شود: این تقسیم بندی بسته به نوع خاک و شرایط آب و هوای متفاوت می­ باشد.

• محلول در آب
• تثبیت شده یا کند رها
• قابل تبادل یا آماده دسترسی
• غیر قابل دسترس

بخش محلول در آب نسبت به سایر اشکال آن راحت­تر و بطور مستقیم برای گیاهان و میکروارگانیسم­ها قابل استفاده است. همچنین این شکل از پتاسیم بیشتر در معرض آبشویی می­ باشد.

پتاسیم در گیاهان

این عنصر مانند سایر عناصر غذایی نیتروژن و فسفر جزء عناصر ضروری در خاک است که نقش ضروری و حیاتی در تنظیم رشد گیاه دارد. پتاسیم برخلاف عناصر پرمصرف دیگر به صورت ترکیبات غیر یونی و یا کمپلکس­ های آلی در ساختمان سلول گیاه مشاهده نمی­ شود. پتاسیم در گیاهان متحرک است به گونه­ ای که در گیاهان از برگ­های پایین به بالا منتقل می­ شود. از جمله فاکتورهای که بر جذب پتاسیم توسط گیاه تأثیر می­گذارند شامل هوادهی یا میزان اکسیژن خاک، رطوبت موجود در خاک، سیستم خاک ورزی مناسب و دمای مناسب خاک می­ باشد.

نقش ها:

• تنظیم باز و بسته شدن روزنه ها ، که باعث تبادل بخار آب ، اکسیژن و دی اکسید کربن می شود. این نقش برای محصولات چند ساله مانند یونجه باعث کاهش هدر رفت آب و پژمردگی می­ شود.
• افزایش مقاومت گیاهان به سرما و گرما
• کمک به فتوسنتز و تشکیل مواد غذایی از جمله نشاسته و پروتئین همچنین تولید ATP
• کمک به جابجایی بهتر قند ها و نشاسته تولیدی در گیاه
• فعال کردن بیش از 60 آنزیم که این آنزیم­ها کاتالیزور ساخت مواد در گیاه هستند.
• مقاومت به بیماری ، نقش پتاسیم در کاهش بیماری­های انگلی و غیر انگلی گیاه مهم است.

در سیب زمینی با افزایش میزان پتاسیم می­توان از رشد قارچ فیتوفترا که باعث مرگ و میر شدید می­شود جلوگیری کرد.

نقش پتاسیم در گیاه برنج و غلات بالا بردن مقاومت به خوابیدن این محصولات در اثر تولید مقدار بیشتری سلولز و همی ­سلولز در ساقه است.

علائم ظاهری کمبود در گیاه

زمانی که مقدار لازم برای رشد و نمو در دسترس گیاهان قرار نگیرد علائم کمبود مشخصی از خود نشان می­ دهند. در کمبود پتاسیم در گیاه دو نوع علامت بررسی می ­شود: اول رشد و نمو گیاه ، دوم علائم برگی. گیاهان مبتلا به کمبود پتاسیم معمولا ضعیف، کوتاه و کوچک هستند. در صورت کمبود شدید شاخه­ ها از انتها شروع به خشک شدن می­کنند. البته باید بیان کرد که تشخیص علائم باید توسط متخصص مربوطه به کمک آنالیزهای خاک و برگ و شرایط محیطی صورت گیرد چرا که ممکن است علائم ظاهری این عنصر مشابه با علائم عناصر دیگر مانند روی، گوگرد و منیزیم باشد.